ΘΕΑΤΡΟ

Σοφοκλέους, Αντιγόνη, με τους Α. Χειλάκη, Α. Μαξίμου στο Ηρώδειο [Κριτική]

Τις εντυπώσεις έκλεψε στις 10 Ιουλίου στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου, το αριστούργημα του Σοφοκλή, Αντιγόνη, σε σκηνοθεσία Αιμίλιου Χειλάκη και Μανώλη Δούνια και με πρωταγωνιστές τους Αθηνά Μαξίμου, Αιμίλιο Χειλάκη και Μιχάλη Σαράντη. 

Το δίδυμο Χειλάκη – Δούνια συνταγή επιτυχίας

Με θεματολογία από τον θηβαϊκό κύκλο η Αντιγόνη, εμβληματική μορφή και πρότυπο θάρρους, αντιτάσσεται στις εντολές της ανθρώπινης εξουσίας υπακούοντας τον άγραφο νόμο των Θεών.  Η κατάρα του οίκου των Λαβδακιδών, αρχής γενομένης από τον Οιδίποδα, δεν φαίνεται να βρίσκει την εκτόνωσή της.  Η μάχη των Επτά έχει ήδη τελειώσει και τα δυο αδέλφια της Αντιγόνης, Ετεοκλής και Πολυνείκης, είναι νεκροί με τον τελευταίο ν’ αφήνεται άταφος στο έλεος της φύσης, ώστε να τιμωρηθεί για την εναντίωσή του στη Θήβα.  Η εντολή του βασιλιά Κρέοντα σαφής: ο Ετεοκλής να τιμηθεί, ο Πολυνείκης να αφεθεί στα όρνεα.  Κι όμως το έργο είναι πολυεπίπεδο, αφενός έχουμε σε πρώτη φάση τη σύγκρουση κοινωνικών επιταγών και θείων εντολών και αφετέρου, τον αέναο αγώνα μεταξύ εξουσίας, αγάπης και έρωτα και στη μέση η ανθρώπινη ευθύνη που φαίνεται να ξεπροβάλλει στη σοφόκλεια δραματουργία.  Ο Κρέων είναι το κατ’ εξοχήν πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται η περιβόητη ρήση «αρχή άνδρα δείκνυσι».  Έχει εξουσία, την επιβάλλει και αμφισβητεί ότι ακόμα και οι δικές του εντολές υπόκεινται στον έλεγχο των ανώτερων θεϊκών δυνάμεων, των οποίων τη βούληση είναι αδιανόητο ν’ αμφισβητήσεις.  Εν αντιθέσει με τον Αισχύλο, όπου ένας πανούργος δαίμονας κινεί τα νήματα και δεν αφήνει περιθώρια επιλογής στους πρωταγωνιστές, ο σοφόκλειος ήρωας έχει μια κάποια ευθύνη των έργων του ή τουλάχιστον μπορεί να μετανοήσει εγκαίρως για την αλαζονεία που επέδειξε.

«Όλα μπορεί και τα δαμάζει ο άνθρωπος.  Την απώλεια δεν αντέχει»

Η παράσταση αυτή ήρθε να μας υπενθυμίσει την επιτυχία του σκηνοθετικού διδύμου Χειλάκη – Δούνια.  Μετά από μια εξαιρετική παρουσίαση της Ιφιγένειας εν Αυλίδι το 2017, το σκηνοθετικό ντουέτο καθίσταται πλέον μια διασφαλισμένη συνταγή επιτυχίας που αξίζει να την εμπιστευόμαστε.  Προσπαθώντας να διεισδύσουμε στην αντίληψή τους για τη σκηνοθετική απόδοση της Αντιγόνης, προβάλλει άμεσα το ερώτημα, αν πρέπει η τραγωδία να υιοθετήσει σύγχρονους όρους.  Και πράγματι, ενώ η μετάφραση και η διασκευή στην προκειμένη περίπτωση έδιναν την ευκαιρία για «υπερβολές», εντούτοις παρέμειναν σταθεροί στην πολιτική του «τόσο…όσο», ώστε να μη διαταραχθεί η δραματική ενότητα συμπαρασύροντας και τα έντονα συναισθήματα που πηγάζουν απ’ αυτήν.  Το σκηνικό υπήρξε ένα μεγάλο βάθρο το οποίο μάλλον έχει διττό ρόλο, το παλάτι-εξουσία του Κρέοντα και τον βουβό και μαρτυρικό θάνατο – τάφο της επαναστάτριας Αντιγόνης.  Δεδομένου του γεγονότος ότι οι Αρχαίοι ουδέποτε έδειχναν φόνο ή και θάνατο επί σκηνής, δεν νομίζω να μπορούσε ν’ ακολουθηθεί κάποια άλλη εναλλακτική.  Η φυσική ακουστική του Ηρωδείου βοήθησε προφανώς, αν και θα προτιμούσαμε την πλήρη απουσία μικροφωνικών εγκαταστάσεων.  Εκείνο που μας εξίταρε επίσης, ήταν και η παρουσίαση του μάντη Τειρεσία, ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίον αυτός αλληλεπιδρούσε με τους υπόλοιπους χαρακτήρες αλλά και ο απόλυτος συγχρονισμός σκηνών και ενδυματολογικών εναλλαγών.  Οπόταν, θα πρέπει να συγχαρούμε την Εύα Νάθενα και την Αγγελική Στελλάτου για τα σκηνικά – κοστούμια και την κίνηση αντίστοιχα.  Η μουσική επιμέλεια από τον Σταμάτη Κραουνάκη συνηγορεί στο ισορροπημένο αποτέλεσμα.

«Δεν υπάρχει μεγαλύτερο κακό απ’ την ανθρώπινη ανοησία»

Ως προς τη διανομή των ρόλων, η περιπλοκότητα του έργου θα μπορούσε ν’ αποτελέσει τροχοπέδη στην κλιμακούμενη συναισθηματική μετάβαση που επιβάλλει.  Παρόλ’ αυτά, και οι τρεις υποκριτές είτε ως Άγγελοι και Εξάγγελοι είτε ως Ισμήνη (Μιχάλης Σαράντης) αλλά και ως Αντιγόνη – Τειρεσίας (Αθηνά Μαξίμου) ενσάρκωσαν με επιτυχία τον ρόλο τους, αρμονικά και με εξαιρετική ορθοφωνία και άρθρωση.  Ομοίως και για τον Αιμίλιο Χειλάκη (Κρέων) ισχύουν τα ίδια.  Άξιο αναφοράς είναι και το γεγονός του συγκλονιστικού μονολόγου από πλευράς Αθηνάς Μαξίμου η οποία πρωτίστως απέφυγε την έντονη επιτήδευση, ενώ παράλληλα με συγκεκριμένο λυρικό τόνο μας έδωσε να καταλάβουμε ότι όντως «δεν υπάρχει μεγαλύτερο κακό από την ανθρώπινη ανοησία και αμετροέπεια».  Γι’ αυτό και η Αντιγόνη επιχειρεί ν’ αντιταχθεί σε ό,τι είναι προσβλητικό για τους Θεούς, θυσιάζοντας νιάτα και ομορφιά, επειδή απλώς προτίμησε να υπερασπιστεί το δίκαιο και το ορθόν καταλήγοντας να καταδικάζεται για ασέβεια επειδή ακριβώς υπήρξε νομοταγής.

Ο Χορός: Σωκράτης Πατσίκας, Κρις Ραντάνοφ, Μαρία Τζάνη, Σμαράγδα Κάκκινου, Άννα Λάκη, Παναγιώτης Κλίνης, Πάρις Θωμόπουλος, Τίτος Λίτινας, μολονότι στην αρχή μας φάνηκε τεχνικά ακούρδιστος, ωστόσο αυτό είναι μάλλον μια σκόπιμη πρακτική βασισμένη στις αντιφάσεις και ΄ειρωνείες΄ του ίδιου του έργου, κάτι που πρέπει να τους το αναγνωρίσουμε.

Οι ηρωίδες του Σοφοκλή δεν επιθυμούν εξουσία αλλά ζητούν δικαίωση και αποκατάσταση της ανισορροπίας που προκαλεί η αλαζονική ανθρώπινη στάση, που νομίζει πως όλα μπορεί να τ’ αλλάξει έχοντας ως επιχείρημα την αναπόφευκτη μοίρα της ζωής.  Η μοίρα όμως αυτή καθορίζεται από κοινού με τον άνθρωπο ο οποίος δεν είναι εντελώς ανεύθυνος αλλά έχει μερίδιο στην τελεσθείσα ύβριν, την οποίαν μπορεί έστω και την τελευταία στιγμή ν’ αποδεχθεί και να πράξει τα δέοντα για ν’ αποτρέψει το επερχόμενο κακό.  Η Αντιγόνη συνιστά ταυτόχρονα και έναν ύμνο για τον έρωτα ο οποίος σε συνάρτηση με τον πόθο, τον εγωισμό και τον παραλογισμό εξουσιάζουν την ανθρώπινη φύση με ολέθρια αποτελέσματα.  Κινητήριες λοιπόν, δυνάμεις είναι ο έρως ο ανίκητος στη μάχη και ο εγωισμός και ο πόθος για εξουσία με ορόσημο την υποχρέωση του ατόμου να μην υπερβαίνει τα θεμιτά όρια αλλά να λειτουργεί αυτεξούσια για το κοινό καλό και την ορθοφροσύνη.

Οι παραστάσεις θα συνεχιστούν σε όλη την Ελλάδα μέχρι και τον Σεπτέμβριο.

Νέαρχος Κουρσάρος

 

Categories
ΘΕΑΤΡΟ